Illusie van eeuwigheid
De portretreeks met de landcommandeurs van de Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht

WEBINAR 15 oktober 2020 , 19.30- ca. 20.45 uur

Dr. Daantje Meuwissen

universitair docent vroegmoderne kunstgeschiedenis, Vrije Universiteit Amsterdam

In het Duitse Huis aan de Springweg in Utrecht hangt een portretserie met alle landcommandeurs van de Utrechtse Balije van de Ridderlijke Duitsche Orde sinds 1231. Deze orde, opgericht ten tijde van de kruistochten, bestaat nog steeds. Uitzonderlijk is dat ook de portretreeks nog altijd wordt voortgezet. Kunsthistoricus Daantje Meuwissen heeft in het kader van haar proefschrift uitgebreid onderzoek gedaan naar deze reeks. In dit webinar vertelt ze over haar onderzoek naar de roerige geschiedenis van deze reeks, die is geschilderd tussen 1576 en 1580 toen de katholieke ridderorde voor haar voortbestaan vreesde. De portretten raakten tijdens de Beeldenstorm beschadigd, werden naar Den Haag verhuisd tijdens de Franse overheersing en steeds aangepast aan de smaak van de tijd of de nieuwe behuizing. De serie vormt zo een unieke dwarsdoorsnede van ruim vier eeuwen portretkunst. Bekende portrettisten zoals Paulus Moreelse en Gerard van Honthorst hebben er hun stempel op gedrukt, maar ook onbekende meesters en zelfs amateurs.

Mis de webinar niet en meld u aan via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Goed nieuws in vreemde tijden. Met veel plezier maakt het bestuur van de Werkgroep Adelsgeschiedenis bekend dat het Professor van Winter Fonds een subsidie heeft toegekend voor de organisatie van de Virtus scriptieprijs voor adelsgeschiedenis 2020. De Virtus scriptieprijs is vier jaar geleden door de Werkgroep Adelsgeschiedenis in het leven geroepen om nieuwe generaties academici aan te moedigen onderzoek te doen naar de geschiedenis van de adel. Studenten en oud-studenten kunnen tot 1 oktober hun scripties inzenden. De jury van de Virtus scriptieprijs bestaat dit jaar uit prof. dr. Koen Ottenheym (voorzitter), dr. Conrad Gietman, dr. Elyze Storms-Smeets en dr. Claartje Wesselink. Wanneer de omstandigheden het toelaten wordt de Virtus scriptieprijs wederom uitgereikt tijdens een feestelijke bijeenkomst. Mede dankzij de subsidie van het Professor van Winter Fonds zal deze bijeenkomst gratis toegankelijk zijn. Meer informatie over de Virtus scriptieprijs vindt u onder het tabblad Scriptieprijs.

Wat was de rol van de adel in de Nederlanden tijdens de religieuze reformaties in de lange zestiende eeuw? Klopt de klassieke interpretatie van een katholieke, Spaansgezinde factie aan de ene kant en protestantse rebellen aan de andere? Of is het tijd voor herziening? Deze en andere vragen staan centraal tijdens het symposium Adel & Reformaties in de Lage Landen, 1450-1650, georganiseerd door de Werkgroep Adelsgeschiedenis en het Amsterdam Centre for Religious History. Het symposium zal op vrijdag 3 april aanstaande plaatsvinden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Meer informatie vindt u onder het tabblad Symposia.

De Werkgroep Adelsgeschiedenis en het Amsterdam Centre for Religious History organiseren een symposium met als thema Adel en Reformaties in de Lage Landen, 1450-1650. Meer informatie vindt u onder het tabblad symposia. 

Hartstochtelijk, ongeduldig, vrijpostig, maar ook heel verlegen en zonder goede manieren, zo beschreef de jonge Belle van Ittersum (1783-1809) zichzelf in haar journal intime. Belle was een kind van elf toen ze hierin begon te schrijven, haar laatste aantekening dateert van kort voor haar vroege, tragische dood in het kraambed. Het egodocument dat ze naliet geeft een zeldzaam intiem beeld van het leven van een jonge adellijke vrouw rond 1800.

Belle had geen broers en zussen. Ze bracht haar jeugd door bij een tante in Leeuwarden en later bij haar vader op de Sallandse buitenplaats Het Relaer. Daar maakt ze onzeker haar entree in de wereld van de volwassenen en probeerde ze – zelf nog maar nauwelijks 16 jaar oud – zichzelf nuttig te maken door les te gaan geven aan de dochter van de tuinman. Het Verlichte experiment begon voorspoedig, maar liep uit op een drama toen het meisje door haar ouders werd verboden nog langer lessen op het Relaer te volgen. ‘Mij plan was ook te hoog gegrepen voor een kind uit dit milieu’, stelde Belle teleurgesteld na afloop van het mislukte avontuur vast. ‘Het zou heel geschikt zijn voor een kind van stand, maar niet voor haar. Uiteindelijk bleef ik achter in een grote leegte.’

Dit is maar een van de vele sprekende anekdotes die Belle van Ittersum optekende. In Zie hier mijn karakter laat historicus Greddy Huisman ons in een spannende dialoog met van Belle’s journal van heel dichtbij kennismaken met een lieve, slimme, lastige, soms melancholieke jonge vrouw uit de late 18e en vroege 19e eeuw. We volgen Belle in haar angsten, ontmoetingen, bespiegelingen over het leven en verliefdheden.

Het boek verschijnt als deel 17 in de Reeks Adelsgeschiedenis bij de Groningse uitgeverij Philip Elchers en is online te bestellen.

Met verslagenheid hebben het bestuur en de redactie van de Werkgroep Adelsgeschiedenis kennisgenomen dat Jan Wigger op 11 juli 2019 op 62-jarige leeftijd is overleden in het ziekenhuis van Zwolle. Jan was sinds 2006 penningmeester of – zoals hij het zelf vanuit zijn gevoel voor traditie graag noemde – thesaurier van onze werkgroep. Die rol nam hij buitengewoon serieus. Als een leeuw waakte hij over het bescheiden budget van de Werkgroep en met minutieuze precisie rapporteerde hij aan het bestuur over het financiële wel en wee.

Voor menig donateur van de Werkgroep zal Jan een man in de schaduw zijn geweest. Vanwege zijn doofheid was hij zelden aanwezig tijdens excursies en andere evenementen. Omgekeerd kende Jan de donateurs van de Werkgroep erg goed. Tijdens bestuursvergaderingen kon hij plots een lijst met deelnemers aan een symposium van tafel grissen om alle namen te voorzien van de juiste adellijke en academische titels.

Wie wel het genoegen heeft gehad om Jan Wigger te ontmoeten, zal hem niet snel vergeten. Jan barstte van de energie en de levenslust. Bovendien bezat hij als archivaris van het Historisch Centrum Overijssel en geboren Twentenaar een schat aan informatie over de geschiedenis van Oost-Nederland. De Werkgroep verliest met Jan niet alleen een uitermate capabel bestuurslid, maar ook een sfeermaker, een kritische denker en echte kenner van de geschiedenis van de adel in Oost-Nederland. De gedachten van bestuur en redactie gaan uit naar Jans familie, vrienden en collega’s.

Namens het bestuur en de redactie van de Werkgroep Adelsgeschiedenis,

Leon Wessels en Conrad Gietman

Op dinsdagavond 23 juli kunt u meewandelen met bouwhistoricus Ben Olde Meierink langs adellijke huizen in Den Haag. Meer informatie over dit evenement georganiseerd door de Werkgroep Adelgeschiedenis vindt u hier.

Op dinsdagavond 18 juni kunt u meewandelen met bouwhistoricus Ben Olde Meierink langs adellijke huizen in Utrecht. Meer informatie over dit evenement georganiseerd door de Werkgroep Adelgeschiedenis vindt u hier. 

In samenwerking met de Nederlandse Kastelenstichting (NKS) organiseert de Stichting Werkgroep Adelsgeschiedenis het middagsymposium 'Over de grens'. Dit evenement vindt plaats op donderdagmiddag 23 mei 2019 in het Eemklooster in Amersfoort. Klik hier voor meer informatie. 

De Virtus scriptieprijs voor adelsgeschiedenis 2018 is toegekend aan . Joris rondde zijn Researchmaster Musicology aan de Universiteit Utrecht cum laude af met een scriptie over huiselijk muziekmaken in adellijke kringen. Op dinsdagavond 22 januari 2019 wordt in Utrecht de Virtus scriptieprijs 2018 uitgereikt tijdens een feestelijk mini-symposium met lezingen van Maarten Prak, Hans Cools, Conrad Gietman, Elyze Storms-Smeets en natuurlijk van de winnaar zelf. Klik voor het programma.

Dit jaar bestaat de Stichting Werkgroep Adelsgeschiedenis 25 jaar. Om deze mijlpaal te vieren, organiseert de Werkgroep op 12 en 13 oktober a.s. het internationale symposium Noble Women: Life Roles and Representations /Adellijke Vrouwen: Levens en Representaties. Het symposium richt zich op de verschillende manieren waarop adellijke vrouwen vanaf de late middeleeuwen tot het begin van de negentiende eeuw vorm gaven aan de taken die op grond van hun ‘hoge geboorte’ aan hen werden toegedacht. Decor van het symposium is Slot Zuylen – de geboorteplek van de philosophe Belle van Zuylen, waarschijnlijk de beroemdste adellijke vrouw uit de Nederlandse geschiedenis. Het programma kunt u hier inzien.

∫∫ - 25 jaar Werkgroep Adelsgeschiedenis - ∫∫

Studiedag Duitsche Orde - 28 mei 2018

Goederen van de Duitsche Orde en het beheer daarvan. Symposium ter gelegenheid van het afscheid van Mr. Jan Cees van Hasselt
Als secretaris van de Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht. Voor aanmelding en programma klikt u hier.

Adellijke strijdcultuur van Middeleeuwen tot heden

4e symposium Nederlands-Duitse Kring voor Adelsgeschiedenis in de Burg Vischering te Lüdinghusen, 7 en 8 juni 2018.

Programma

Het 4e symposium van de Nederlands-Duits Kring voor Adelsgeschiedenis (Deutsch-Niederländische Arbeitskreis für Adelsgeschichte) is gewijd aan de strijdcultuur van de gewapende, militaire en op kastelen en havezaten wonende adel in het Nederlands-Duitse grensgebied. Het symposium vindt plaats op 7 en 8 juni 2018 op een toepasselijke locatie, in de indrukwekkende middeleeuwse waterburcht Vischering bij Lüdinghausen, die begin 2018 na ingrijpende restauratiewerkzaamheden weer voor het publiek toegankelijk wordt.

Informatie over het programma en de aanmelding vindt u hier.

Op 7 september jl. nam prof.dr. Yme Kuiper afscheid als bijzonder hoogleraar Historische Buitenplaatsen en Landgoederen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ter gelegenheid daarvan verscheen heb boek Huis en Habitus. Dit boek benadert de Nederlandse buitenplaatscultuur van weleer vanuit een breed, cultuurhistorisch perspectief, waarbij ook de Europese vergelijking een plek heeft. Het resultaat is een boek vol nieuwe, verrassende benaderingen, onderzoeksthema’s en inzichten.

Lees hier verder.

Colloquium - 14 en 15 september 2017 in Jever (D)

In 2017 gaat een omvangrijke restauratie van start van het grafmonument van Edo Wiemken in Jever (tot stand gekomen rond 1560), een van de belangrijkste grafmonumenten uit de Vlaams-Nederlandse Renaissance in het Noordzeegebied. Vanwege het begin van de restauratiewerkzaamheden in Jever richt de aandacht zich thans op een adellijk grafmonument in zijn historische, Europese context. Dit colloquium heeft tot doel de kunsthistorische en historische kaders te schetsen van deadellijke grafcultuur in de Duits-Nederlandse kuststreek, waarbij het grafmonument van Edo Wiemken centraal staat. Een groep erkende wetenschappers uit Nederland en Duitsland zal de actuele kennisstand ten aanzien van dit monument en de adellijke grafcultuur in de Eems-Dollard-Regio vaststellen. De uitkomsten zullen ten nutte komen van de restauratiewerkzaamheden en moeten aanzetten tot verder onderzoek naar adellijke grafcultuur in het Vlaams- Nederlandse en het Duits-Deense kustgebied.

Nadere informatie over het programma en de aanmelding vindt u hier.

Middagexcursie naar Groningen - Zuiderbegraafplaats en Groninger Museum

Op vrijdag 25 augustus a.s. brengen wij een bezoek aan Gronin­gen. De Zuiderbegraafplaats uit 1827 in Groningen, sober van aanleg, maar rangen en standen zijn duidelijk zichtbaar door de klassenindeling. De adellijke grafmonu­men­ten kenmerken zich door ingetogen deftigheid en het gebruik van familiewapens. De rondleiding wordt verzorgd door onze oud-secretaris John Töpfer. Aansluitend brengen we een bezoek aan de tentoonstelling Rijk in Groningen – Borgen en stadspaleizen 1600-1800 in het Groninger Museum.

Meer informatie over deze excursie en de mogelijkheid tot inschrijving vindt u hier.

Dinsdag 13 Juni is bestuurs- en redactielid Sophie Reinders cum laude gepromoveerd aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Voor haar proefschrift bestudeerde Sophie alba amicorum (vriendschapsboekjes) van adellijke vrouwen uit de zestiende en zeventiende eeuw. Benieuwd naar haar onderzoek? De Volkskrant heeft een leuke video gemaakt over Sophies onderzoek. De handelsversie van het proefschrift is verschenen bij Uitgeverij Vantilt. 

Op maandag 5 juni (Tweede Pinksterdag) vindt de Dag van het kasteel plaats. Op deze dag openen kastelen en buitenplaatsen in het hele land hun poorten voor bezoekers. Bestuurslid Ben Olde Meierink verzorgt rondleidingen door Hydepark. Nieuwsgierig wat er bij u in de buurt wordt georganiseerd? Neem een kijkje op de website van de Dag van het kasteel.

Schrijver en politicus Jan Terlouw opende op 1 juni op kasteel Amerongen "Mannen met een missie". In dit seizoensthema staan vijf heren van Amerongen centraal, die het als hun opdracht zagen de eer van hun familie hoog te houden. Tot de bijzondere objecten die dit seizoen worden getoond behoren het dodenmasker van Godard van Reede en het kostuum dat voor Frederik Christiaan Reinhard van Reede werd vervaardigd toen hij zitting nam in het Engelse Hogerhuis. Vanaf september zullen in een reeks lezingen de levens en drijfveren van de vijf "mannen met een missie" nader worden belicht. Klik hier voor meer informatie.

Laatste lezing in de reeks:

5 november - Leo van Putten over Godard van Aldenburg Bentinck - info

Dit jaar heeft de Stichting Werkgroep Adelsgeschiedenis voor het eerst de Virtus scriptieprijs voor adelsgeschiedenis uitgereikt. De jury, bestaande uit Willem Frijhoff (voorzitter), Conrad Gietman, Sophie Reinders en Elyze Storms-Smeets, selecteerde een winnaar. Op dinsdagavond 27 juni werd in Utrecht de scriptieprijs overhandigd aan Gerrit van Oosterom (foto) voor zijn scriptie Gronden van vermaak. Een reconstructie van de ontwikkeling van de buitenplaatscultuur en het buitenplaatslandschap langs de Oude Rijn tussen Leiden en Utrecht (1600-1900) (Rijksuniversiteit Groningen). De prijs werd uitgereikt door Heidi van Limburg Stirum, directeur van de Nederlandse Kastelen Stichting.

Ter gelegenheid van deze feestelijke gebeurtenis organiseerde de Werkgroep Adelsgeschiedenis een klein symposium over adel, buitenplaatsen en landschapsgeschiedenis. Meer informatie over het gehouden symposium vindt u hier.

Dit jaar start het onderzoeksproject 'Monarchy in Turmoil. Rulers, Courts and Politics in The Netherlands and Germany, C. 1780-1820'. Binnen dit project wordt onderzoek gedaan naar de manier waarop vorsten omgingen met het politieke landschap, dat door revoluties en oorlogen ingrijpend veranderde in deze jaren.
Het onderzoeksproject is opgezet door Jeroen Duindam, hoogleraar vroegmoderne geschiedenis aan de Universiteit Leiden en lid van de adviesraad van Virtus. Er is een vacature voor twee promovendi.

Klik hier voor meer informatie.

Het Gelders Archief heeft het 'Ridderboek' laten restaureren. Het boek, dat ooit tot de belangrijkste archivalia van Gelderland behoorde, had in de loop van de eeuwen schade opgelopen, zoals rafelranden, vocht- en schimmelschade en vervilting. Het Ridderboek is een band met naamlijsten van bannerheren en riddermatigen die de Gelderse landdag mochten bijwonen. De oudste lijsten dateren uit het midden van de zestiende eeuw, de laatste lijst is van 1688.
Klik hier voor meer informatie over de restauratie. Het Ridderboek is digitaal raadpleegbaar.

De Duitse Burgenverein organiseert in het voorjaar van 2017 in samenwerking met het Zuidtiroolse kasteleninstituut een symposium over de adelscultuur op burchten. Het symposium vindt plaats in het Italiaanse Brixen in Zuid-Tirol. Ons bestuurslid Ben Olde Meierink zal daar spreken over bouwopschriften en wapens op burchten en hun betekenis voor het adellijk zelfbewustzijn. Geïnteresseerden kunnen zich opgeven via het mailadres van de Burgenverein dat onderaan het programma genoemd wordt. Het programma van het symposium vindt u onder de knop 'lees meer'.

Elisabeth Leijnse heeft voor haar boek "Cécile en Elsa: strijdbare freules" de Libris Geschiedenis Prijs 2016 gewonnen. Haar dubbelbiografie gaat over de verschillende levenskeuzes die de zussen Cécile en Elsa de Jong van Beek en Donk rond 1900 maakten. "Een boek dat niet alleen serieus is, maar ook weldadig goed geschreven", aldus Ileen Montijn eerder dit jaar in de NRC. Haar recensie vindt u hier.

De Werkgroep Adelsgeschiedenis organiseert in samenwerking met de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam een klein symposium rondom het thema: Vrouwen rond de troon. 
Het symposium vindt plaats op maandag 19 december van 17:00 tot 18:30 uur In Spui25, Amsterdam. Deelname is gratis. Wilt u zich aanmelden of meer informatie lezen? Klik dan op deze link. Let op, er is een beperkt aantal plaatsen beschikbaar voor dit evenement.

Op woensdag 12 oktober worden op kasteel De Vanenburg bij Putten de Ithakaprijs en het Ithakastipendium 2016 uitgereikt. De prijs en het stipendium zijn bedoeld om onderzoek naar Nederlandse kastelen, historische buitenplaatsen en landgoederen te stimuleren. Benieuwd naar de genomineerden en het programma? Meer informatie vindt u op de website van de SKBL.

Van 9 juni tot en met 2 oktober is op Kasteel Amerongen een fascinerend verhaal te zien, waarin vijf kasteelvrouwen de hoofdrol spelen. Deze vrouwen hebben zich sinds 1286 op onnavolgbare wijze onderscheiden in het onderhouden van het Huys, het beheren van landerijen en het navolgen van de  sociaal-politieke netwerken van hun echtgenoten. Een ongewoon fenomeen in die tijd! De heren van Amerongen waren als gevolg van verplichtingen vaak lange tijd weg van huis. In de tussentijd waren de vrouwen op het kasteel heer en meester. De activiteiten Margaretha Turnor, Henriëtte van Nassau-Zuylestein, Anna Elisabeth van Tuyll van Serooskerken en Elisabeth van Aldenburg Bentinck worden nader belicht. Als laatste krijgt de huidige generatie vrouwen die de zorg voor de tuin en collectie onder hun hoede hebben een stuk welverdiende aandacht.

Dit jaar reikt de Werkgroep Adelsgeschiedenis voor het eerst de Virtus Scriptieprijs voor Adelsgeschiedenis uit! Rond jij binnenkort een (research)masterscriptie af waarin je een aspect van de adelsgeschiedenis onderzoekt? Of heb jij in de afgelopen twee jaar zo’n scriptie geschreven? Dan kun je meedingen naar de allereerste Virtus Scriptieprijs voor Adelsgeschiedenis! Bekijk de voorwaarden onder het tabblad Scriptieprijs.

Buitenplaatsbezoekers in de achttiende en negentiende eeuw

Oranjerie Kasteel Twickel, vrijdag 30 september 2016

In samenwerking met de Stichting Twickel organiseert de Stichting Werkgroep Adelsgeschiedenis een symposium over buitenplaatsbezoekers in historisch perspectief. Vandaag de dag zijn buitenplaatsen een populaire bestemming voor een cultureel dagje uit. Deze traditie gaat veel verder terug dan 2012, het Jaar van de Buitenplaats. In de achttiende en negentiende eeuw waren buitenplaatsen geliefd onder hooggeplaatste heren en dames op reis. Velen beschreven hun ervaringen in dagboeken en reisverslagen. Met behulp van deze en andere bronnen kunnen we interessante vragen beantwoorden. Wat was de aantrekkingskracht van buitenplaatsen? Hoe gingen buitenplaatsbewoners om met bezoekers? Hoe ontwikkelde zich de interesse in de buitenplaats? En wat was de invloed van bezoeken aan buitenlandse buitenplaatsen op de Nederlandse buitenplaatscultuur?

Symposium Buitenplaatsbezoekers 30 september 2016